Wednesday, January 23, 2008

Το κλειστό πανεπιστήμιο

Το κείμενο που ακολουθεί γράφτηκε από τα μέλη της ομάδας που είμαστε φοιτητές του τμήματος Τεχνών ήχου και εικόνας του Ιονίου πανεπιστημίου και μοιράστηκε σήμερα σε συνάντηση που είχε συγκληθεί, ανάμεσα στους φοιτητές του τμήματος και τους εργαζόμενους σε αυτό κατόπιν σχετικής πρότασης των πρώτων. Η συνάντηση που έγινε με σκοπό να συζητηθούν τα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει μετά τη φημολογία για κλείσιμο του πανεπιστημίου ή αναστολή του εαρινού εξαμήνου, κατέληξε εν τέλει να είναι παρωδία με τον πρόεδρο του τμήματος, ο οποίος παρίστατο -αναρωτιόμαστε ποιος τον κάλεσε, ή αν.... προσεκλήθη μόνος του- να επιδίδεται στο σύνηθες λογύδριο υπό την ανοχή των παρευρισκομένων

Το κλειστό πανεπιστήμιο

Λίγες μέρες πριν, ως γνωστόν, ο Πρύτανης του Ιονίου παν/μιου κύριος Τσουγκαράκης και σύσσωμη η διοίκηση παρεχώρησαν συνέντευξη τύπου στα τοπικά ΜΜΕ, στη οποία έκαναν λόγο για ορατό κίνδυνο, τον οποίο αντιμετωπίζει το ίδρυμα –και ειδικά τα δύο νέα τμήματα– αναφορικά με την ομαλή συνέχιση της λειτουργίας του. Στις δηλώσεις αυτές και σε άλλες που επακολούθησαν, καταγγέλλεται η στάση της κεντρική διοίκησης με έναν λόγο, ο οποίος αν παραλείψουμε τις διατυπώσεις που οριακά τηρούν τα προσχήματα, δεν απέχει κατά πολύ από εκείνον που εκφέρουν δημαγωγοί, όπως λόγου χάρη ο Ψωμιάδης. Ξάφνου, λοιπόν ο κύριος πρύτανης καταφέρεται εναντίον του… ανάλγητου αθηνοκεντρικού κράτους, απευθύνοντας παράλληλα έκκληση για συστράτευση στην τοπική κοινωνία και τους φορείς της, ούτως ώστε να αποφευχθεί η δυσάρεστη εξέλιξη. Εμείς εδώ επιλέγουμε να μην επικεντρωθούμε στα όσα υποδηλώνει η εν λόγω ανακόλουθη στάση, όσον αφορά φερ’ ειπείν τη σοβαρότητα του φορέα της και το βάσιμο των ισχυρισμών του. Ούτε σκοπεύουμε να αναλωθούμε στην απόπειρα να αποδείξουμε τις ευθύνες της πρυτανείας, τις οποίες εμφανώς αποποιείται. Η διερώτηση μας έχει να κάνει με ένα ουσιωδέστερο, νομίζουμε, ερώτημα που γεννάται μέσα από την παρούσα συγκυρία, το οποίο αναφέρεται στον κοινωνικό ρόλο του πανεπιστημίου, στη σχέση του, στην αλληλεπίδραση ή μη μεταξύ αυτού και της τοπικής κοινωνίας εν προκειμένω.

Η «κερκυραϊκή κοινή γνώμη» ενημερώνεται λοιπόν δια στόματος του ιδίου του πρύτανη, για το ενδεχόμενο να αναστείλει το Ι.Π τη λειτουργία του. Πώς ηχεί άραγε στα αυτιά των Κερκυραίων αυτή η είδηση; Ενδεχομένως πολλοί από αυτούς να την υποδέχονται με αδιαφορία. Άλλοι πάλι με ανησυχία. Όχι επειδή θα τους λείψουν οι εκδηλώσεις που συναντούν μικρή ανταπόκριση και που συχνά μοιάζουν να διεξάγονται για το θεαθήναι. Πρόκειται για εκείνους, οι οποίοι αποτιμούν την αξία της παρουσίας του πανεπιστημίου σε συνάρτηση με τη συνεισφορά του στην «οικονομική ζωή του τόπου». Αυτή η προσέγγιση ασφαλώς και σε καμία περίπτωση δεν συνιστά παράδοξο, δεδομένης της κυριάρχησης κάθε πτυχής της κοινωνικής ζωής από την οικονομική δραστηριότητα και τησ συνακόλουθης ανάδυσης ενός τύπου ατόμου που κόπτεται κυρίως –αν όχι αποκλειστικά– για το οικονομικό όφελος. Αμφότερα τα επιτεύγματα, ας μην ξεχνάμε, αποτελούν την καινοτομία του καπιταλισμού. Όποια άλλη αντιμετώπιση θα ήταν λοιπόν άξια απορίας εν μέσω αυτών των συνθηκών. Πόσω μάλλον όταν οι ίδιοι οι εκπρόσωποι της πανεπιστημιακής κοινότητας ποσώς διαφοροποιούνται.

Ας επιχειρήσουμε σε αυτό το σημείο να «αποκωδικοποιήσουμε» την «κραυγή αγωνίας» του κου Τσουγκαράκη. Τι μας λέει λοιπόν ο αξιότιμος ακαδημαϊκός; «Προσέξτε καλά. Το πανεπιστήμιο θα κλείσει. Γι’ αυτό κανονίστε την πορεία σας. Πάνε τα μπαρ, πάνε τα καφέ, πάνε οι γκαρσονιέρες. Πάνε και τα “Ionian concerts”». Έχουν λοιπόν κάθε λόγο να θορυβούνται όσοι έχουν επιλέξει να επενδύσουν στην «αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος», διαμέσου της προβολής της «πολιτιστικής κληρονομιάς», επιχείρηση για την επιτυχία της οποίας το Ι.Π διαδραματίζει σημαίνοντα ρόλο. Όσοι δεν παραλείπουμε να παρακολουθούμε τα τοπικά τεκταινόμενα, έχουμε πλέον εμπεδώσει τον άρρηκτο δεσμό ανάμεσα στην ανάπτυξη της τουριστικής οικονομίας του νησιού και την ανάπτυξη του Ι.Π, τον οποίο δεν παραλείπουν να υπογραμμίζουν σε κάθε ευκαιρία οι «ταγοί της κερκυραϊκής κοινωνίας» (sic). Το Ι.Π λοιπόν δίνει απλόχερα τα φώτα του στην μικρή μας κοινωνία. Μόνο που το κάνει με τον ίδιο τρόπο που ένα πυροτέχνημα φωτίζει το νυχτερινό ανοιξιάτικο ουρανό του κερκυραϊκού Πάσχα.

Στην υπαγωγή κάθε έκφανσης της ανθρώπινης ζωής στη σφαίρα της οικονομίας, για την οποία κάναμε προηγούμενα λόγο, το πανεπιστήμιο δεν αποτελεί την εξαίρεση. Αν τα όσα περιγράφηκαν πιο πάνω, δεν επαρκούν για την κατάρρευση του μύθου, ο οποίος σκιαγραφεί το πανεπιστήμιο ως θύλακα αντίστασης του πνεύματος μέσα στον καπιταλισμό, τα κριτήρια βάσει των οποίων αποφασίζεται η ίδρυση ενός πανεπιστημιακού τμήματος συγκαταλέγονται σε μια πληθώρα παραδειγμάτων που διαψεύδουν κάθε ανάλογη αυταπάτη. Το πανεπιστήμιο, μακράν του να αποτελεί θύλακα αντίστασης, έχει προ πολλού καταστεί οργανικό κομμάτι της παρούσας κοινωνικής θέσμισης. Σε αυτό συνηγορεί η ίδρυση τμημάτων όπως το Τ.ΗΧ.ΕΙ με αγοραία κριτήρια, ως τμήμα «πρωτοπόρο» που θα παράγει αποφοίτους ικανούς να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας. Εξ ου και ο προσανατολισμός του προγράμματος διδασκαλίας στην πολλαπλή εξειδίκευση χωρίς επαρκές συνεκτικό θεωρητικό υπόβαθρο. Οι φοιτητές, προοριζόμενοι να ενταχθούν σε μια αγορά εργασίας χαρακτηριζόμενη από την επισφάλεια, πρέπει να είναι σε θέση να προσαρμοστούν σε αυτήν την ελαστικότητα των εργασιακών σχέσεων –προφανώς για το λόγο αυτό και στα πλαίσια της εκπαιδευτικής διαδικασίας εντάσσεται και το εργασιακό καθεστώς των εργαζομένων στο τμήμα, μη εξαιρουμένων των καθηγητών. Η βασική τέχνη που διδάσκεται στη σχολή είναι αυτή του ισορροπιστή, ή –για να θυμηθούμε ένα σύνηθες μοτίβο που συναντάται στην ιστορία της τέχνης– αυτή του σαλτιμπάγκου.

Οι φοιτητές από τη μεριά τους στην πλειονότητα τους είναι φορείς της ίδιας αντίληψης. Όχι μόνο δεν αντιτίθενται στην παραγωγιστική λογική, αλλά αγωνιούν για την επαγγελματική τους αποκατάσταση και μόνο, όντας γαλουχημένοι με αυτόν τον τρόπο σκέψης. Για να μην μακρηγορούμε, αρκεί να πούμε, πως τα όσα γλαφυρά περιεγράφοντο στη μπροσούρα των καταστασιακών του ’67 –λίγο πριν το ξέσπασμα του γαλλικού Μάη– υπό τον τίτλο «για την αθλιότητα των φοιτητικών κύκλων» ωχριούν αναμφίβολα, συγκρινόμενα με τη σημερινή, οικτρή πραγματικότητα. Μια πραγματικότητα, η οποία, όπως έχουμε πει αλλού, μαρτυρεί ότι, παρά τα περί του αντιθέτου θρυλούμενα και την υποτιθέμενη «κρίση» την οποία διέρχεται, η εκπαιδευτική διαδικασία επιτελεί σε ικανοποιητικό βαθμό τη βασική λειτουργία της. Λειτουργία η οποία συνίσταται στον εξανδραποδισμό της φαντασίας. Αυτή η ποδηγέτηση της φαντασίας κατέστη έκδηλη κατά τη διάρκεια των πρόσφατων φοιτητικών κινητοποιήσεων, των οποίων ο συντεχνιακός χαρακτήρας δεν τέθηκε υπό αμφισβήτηση ούτε για μια στιγμή. Αντίθετα οι φοιτητές παρέμειναν οχυρωμένοι πίσω από διαχειριστικού τύπου αιτήματα, παραδομένοι στη διαμεσολάβηση των κομματικών και συνδικαλιστικών γραφειοκρατιών. Το περιβόητο «φοιτητικό κίνημα» δεν εκφυλίστηκε, απλά επειδή δεν πρόλαβε να ανθίσει.

Για να συνεχίσουμε με τα λεκτικά παιχνίδια, το Ι.Π δεν μπορεί να κλείσει, από τη στιγμή που δεν έχει «ανοίξει». Προφανώς το ενδεχόμενο του κλεισίματος –το οποίο σε ‘μας μοιάζει μάλλον απίθανο– όπως και το πιο πιθανό της αναστολής του εαρινού εξαμήνου είναι απευκταίο. Αλλά για εμάς που δυσφορούμε μέσα στα ασφυκτικά πλαίσια της υφιστάμενης λειτουργίας του πανεπιστημίου, η προσκόλληση σε αιτήματα αμιγώς αμυντικού χαρακτήρα δεν είναι επίσης θεμιτή. Δική μας επιθυμία είναι η άρθρωση κριτικού λόγου, καθώς και η έμπρακτη αμφισβήτηση των κατεστημένων ρόλων. Με αυτό ως δεδομένο εκείνο το οποίο έχουμε να προτείνουμε επί του παρόντος προς αυτήν την κατεύθυνση είναι η καθιέρωση μιας σύσκεψης, στην οποία θα μετέχουν όσοι κινούνται στο χώρο της σχολής και μοιράζονται ανάλογους προβληματισμούς, είτε πρόκειται για φοιτητές, είτε για καθηγητές, είτε για καθαρίστριες. Στη σύσκεψη αυτή που θα βασίζεται στην επί ίσοις όροις συμμετοχή όλων των προαναφερθέντων και στην αμεσοδημοκρατική λειτουργία, ο καθένας/-μια θα μπορεί να φέρνει προς συζήτηση ζητήματα που τον/την απασχολούν, είτε πρακτικά είτε όχι. Μέσω του διαλόγου μπορεί να ανοιχτεί η προοπτική για από κοινού δράση γύρω από αυτά τα ζητήματα. Θα μπορούσε κάλλιστα για παράδειγμα να προκύψει μια ανοιχτή εκδήλωση στο χώρο του πανεπιστημίου, η οποία θα έχει ως θέμα της αυτό που απασχολεί και το παρόν κείμενο. Τον κοινωνικό χαρακτήρα του πανεπιστημίου. Πρόκειται για μια πρόταση, την οποία οφείλουμε να ομολογήσουμε, καταθέτουμε με αρκετή επιφυλακτικότητα και δισταγμό. Και αυτό όχι επειδή είναι «ανέφικτη» η επίτευξη των όσων θέτει ως στόχο, αλλά γιατί, αν και εφικτή, αυτή δυσχεραίνεται από την απροθυμία εκείνων στους οποίους απευθύνεται, για ενασχόληση με τα κοινά με έναν τρόπο άλλο από αυτόν που νοείται στις μέρες μας. Έχουμε λοιπόν επίγνωση του γεγονότος ότι αυτή η δυνατότητα, πιθανότατα θα μείνει ανεκμετάλλευτη, για τους ίδιους λόγους που έννοιες όπως «ακαδημαϊκή ελευθερία», «ακαδημαϊκό άσυλο» κλπ καθίστανται κενό γράμμα, μιας και για να υπάρχει ελεύθερη διακίνηση ιδεών, πρέπει να υπάρχουν και ιδέες.


Φοιτητές του τμήματος τεχνών ήχου και εικόνας, μέλη της Πρωτοβουλίας Αυτόνομων Κέρκυρας

Sunday, January 6, 2008

Πέθανε ο Γιάννης Ταμτάκος


Με μια δυσάρεστη είδηση μπήκε η νέα χρονιά, καθώς την Παρασκευή 4 του μηνός έφυγε ο Μπάρμπα - Γιάννης Ταμτάκος σε ηλικία 100 χρονών. Ήταν όντως "ο τελευταίος των Μοϊκανών", όπως το είχε θέσει και ο ίδιος στο βιβλίο του που εξεδόθη το 2004 υπό τον τίτλο "Αναμνήσεις μιας ζωής στο επαναστατικό κίνημα", μιας κα υπήρξε ο τελευταίος εν ζωή από τα μέλη τη ομάδας του Άγι Στίνα, η οποία χάραξε μια πραγματικά μεγαλειώδη, όσο και άγνωστη εν πολλοίς πορεία στα χρόνια του ΄Β παγκοσμίου πολέμου.

Γεννημένος το 1908 στην Παλαιά Φώκαια της Μικράς Ασίας, όντας ένα από τα παιδιά πολυπληθούς εργατικής οικογένειας, βρέθηκε για πρώτη φορά το 1914 πρόσφυγας στη Θεσσαλονίκη και μετά από μια σύντομη επιστροφή στη γενέτειρα του, οριστικά μετά την καταστροφή του 1922. Αναγκάστηκε λόγω της ανέχειας να δουλέψει από μικρή ηλικία εγκαταλείποντας το σχολείο. Ο ίδιος διαρκώς επαναλάμβανε, πως δεν ήταν κανένας διανοούμενος, άλλα ένας απλός εργάτης, η αλήθεια όμως είναι πως χάρη στην τριβή του από νωρίς στο επαναστατικό κίνημα διέθετε βαθειά πολιτική παιδεία. Η πρώτη του επαφή με το εργατικό κίνημα ήταν διαμέσου της κίνησης των Αρχειομαρξιστών, ως μέλος της οποίας διετέλεσε και γραμματέας του σωματείου των τσαγκαράδων. Πρωτοστάτησε στην εργατική εξέγερση το Μάη του '36 στη Θεσσαλονίκη και υπέστει διώξεις ως υποκινητής της. Εξορίστηκε από τη δικτατορία του Μεταξά και τα χρόνια της εξορίας του (1937 - '42 στη Γαύδο) ήρθε σε επαφή με την ομάδα του Στίνα, στην οποία και εντάχθηκε αποχωρώντας από την ομάδα του Π. Πουλιόπουλου, στην οποία ως τότε ανήκε. Η συνάντηση με το Στίνα ήταν δίχως αμφιβολία καθοριστική όσο καμία άλλη για το Γιάννη Ταμτάκο. Τα χρόνια που θα επακολουθήσουν μετά την απόδραση τους το '42 η ομάδα, στην οποία μεταξύ άλλων σπουδαίων αγωνιστών μετείχαν ο Κορνήλιος Καστοριάδης και ο δολοφονημένος από τους Σταλινικούς τη ΟΠΛΑ (ΚΚΕ) Δημοσθένης Βουρσούκης, έμελε να καταγράψει αξιοσημείωτη δραστηριότητα, τηρώντας συνεπή διεθνιστική στάση, βασιζόμενη στις αρχές του επαναστατικού ντεφαιτισμού, ερχόμενη σε ανοικτή ρήξη με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα που κυριαρχούταν από την έξαρση του εθνικισμού. Ως φυσική απόρροια τα μέλη της ήταν κυνηγημένα από όλους και ασφαλώς από το ΚΚΕ. Πρέπει να τονιστεί ότι η ομάδα αποτελεί ένα από τα ελάχιστα παραδείγματα διεθνώς που διέσωσαν την τιμή του επαναστατικού κινήματος, ξεπερνώντας ταυτόχρονα χάρη στην οξύνοια των μελών της στην πράξη τον Τροτσκισμό, τον οποίο εν συνεχεία εγκατέλειψαν και τυπικά.

Ο Γιάννης Ταμτάκος εξακολούθησε και στη συνέχεια να διατηρεί σχέσεις τόσο με τον Άγι Στίνα, όσο και με τον Κορνήλιο Καστοριάδη, για τον οποίο συνήθιζε χαρακτηριστικά να λέει πως "από μαθητής έγινε δάσκαλος μας". Από τη δεκαετία του '80 ήρθε σε επαφή με αναρχικές και αντιεξουσιαστικές ομάδες της Θεσσαλονίκης με αρκετά κείμενα του να δημοσιεύονται σε έντυπα της περιόδου, ενώ υπήρξε επανειλημμένα ομιλητής σε εκδηλώσεις έως και πρόσφατα. Μέχρι το τέλος ενημερωνόταν και δεν παρέλειπε να μελετά γύρω από την υπόθεση της κοινωνικής χειραφέτησης. Το σημείωμα αυτό δεν αποτελεί παρά έναν ελάχιστο φόρο τιμής. Ανεξάντλητα είναι τα όσα αξίζει να ειπωθούν για το Γιάννη Ταμτάκο και τους συντρόφους του. Ευελπιστούμε να μας δοθεί η δυνατότητα να επανέλθουμε αναλυτικότερα στο προσεχές μέλλον.