Saturday, November 10, 2007

Η φαντασία στην εξορία

Η φαντασία στην εξορία

Εδώ και μερικές ημέρες πολλά σχολεία ανά την επικράτεια, ως γνωστόν, τελούν υπό κατάληψη. Το φαινόμενο αυτό αντιμετωπίζεται μάλλον επιπόλαια από την πλειονότητα, αν όχι το σύνολο, όσων εκφέρουν λόγο δημόσια, μέσω προσεγγίσεων που προφανώς δεν αρμόζουν σε ένα ζήτημα ιδιαιτέρως περίπλοκο και πολυδιάστατο. Εμείς εδώ δεν φιλοδοξούμε να εξαντλήσουμε το εν λόγω ζήτημα, αλλά θα επιχειρήσουμε, αντιτείνοντας ορισμένα επιχειρήματα, τα οποία θεωρούμε ότι θεμελιώνονται στην κοινή λογική να ξεδιαλύνουμε στο μέτρο του δυνατού την σύγχυση που διαπιστώνουμε να επικρατεί, εν μέσω μιας νοσηρής ατμόσφαιρας που συντίθενται, ως συνήθως, χάρη και στη δράση των αυτόκλητων τηλεοπτικών εκφραστών της «κοινής γνώμης». Όπως προείπαμε, πολλά μπορούν να γραφούν για την περίσταση, αλλά εμείς επιλέγουμε να επικεντρώσουμε στις βασικές κατηγορίες που εξαπολύονται εναντίον των καταληψιών μαθητών, χωρίς να διακατεχόμαστε από καμία πρόθεση να εξιδανικεύσουμε τις επιλογές τους, όπως νομίζουμε θα φανεί στην πορεία.

Η πρώτη από τις βασικές μομφές που εκτοξεύονται ενάντια στους μαθητές είναι ότι τα μέσα που επιλέγουν, δηλαδή η κατάληψη, είναι αντιδημοκρατικά. Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά. Θεμελιώδης αρχή της δημοκρατίας είναι αυτή της πλειοψηφίας. Εφόσον η πλειοψηφία επιλέγει να κλείσει το σχολείο, η μειοψηφία δεν έχει παρά να υποταχθεί στην βούληση της πλειοψηφίας. Βέβαια οι επικριτές των καταλήψεων θα αντιτείνουν ότι οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται δημοκρατικά, ότι υπάρχουν περιπτώσεις εκβιασμών, ότι εν ολίγοις οι όποιες δημοκρατικές διαδικασίες καταστρατηγούνται. Δεν έχουμε λόγο να αμφισβητήσουμε τον συγκεκριμένο ισχυρισμό. Αντίθετα είμαστε βέβαιοι ότι είναι βάσιμος και ότι οι πραξικοπηματικές πρακτικές δεν είναι σπάνιες. Αν δεν θέλουμε να κρυβόμαστε από τους εαυτούς μας, τότε δεν έχουμε παρά να αναγνωρίσουμε ότι το αντίθετο θα μας εξέπληττε. Το ερώτημα που εύλογα προκύπτει είναι γιατί συμβαίνει αυτό. Γιατί επικρατεί αυτή η αποκαρδιωτική εικόνα. Προφανώς λοιπόν οι 16χρονοι και οι 16χρονες δεν έχουν πέσει από τον Άρη. Αντίθετα είναι γνήσια τέκνα μιας κοινωνίας που ως «δημοκρατικό παράδειγμα» προβάλει ενώπιον τους τους επαγγελματίες δημαγωγούς που εξαπολύουν μύδρους εναντίον τους, επιστρατεύοντας όλα τα λαϊκίστικα τρυκ του ρεπερτορίου τους. Είναι εξοργιστική και συνιστά πασιφανή καπηλεία η επίκληση της δημοκρατίας από τους ίδιους εκείνους που συμβάλλουν τα μέγιστα στην συστηματική εκπόρνευση της έννοιας και το συνακόλουθο ευτελισμό της, καθιστώντας την συνώνυμη της δολοπλοκίας και της μικροπολιτικής, την οποία υπηρετούν πιστά. Οι απολογητές της φιλελεύθερης ολιγαρχίας δεν έχουν λοιπόν λόγο να ανησυχούν. Μπορούν να προσποιούνται πως κόπτονται για την απουσία δημοκρατικής παιδείας της «νέας γενιάς», όσο η τρέχουσα σημασιοδότηση της πολιτικής ως σπορ μόνο για ειδικούς παραμένει ακλόνητη.

Ανάμεσα στην πληθώρα των «μη ειδικών» που δεν δικαιούνται να έχουν λόγο πάνω στα κοινά βάσει της προαναφερθείσας εκδοχής της πολιτικής, δεν θα μπορούσαν να μην συμπεριλαμβάνονται οι νέοι. Σε αυτό συνηγορεί η κατηγορία που τους προσάπτεται ότι είναι υποκινούμενοι. Δεν αμφιβάλλουμε για την πρόθεση των κομμάτων της παραδοσιακής αριστεράς –και δη του ΚΚΕ– είτε να υποκινήσουν, είτε να επωφεληθούν αντίστοιχων κινητοποιήσεων, καρπονόμενα μικροκομματικά κέρδη, προωθώντας τις μηχανορραφίες τους. Μία τέτοια πρακτική είναι σε πλήρη αρμονία με τις αντιλήψεις τους, όπως για παράδειγμα η Λενινιστική θέση περί «τρεϊντγιουνιονισμού» (από το αγγλικό trade union, δηλαδή εργατικές ενώσεις) που θέλει τους εργαζόμενους ανίκανους για οποιαδήποτε πολιτική δράση και επαρκείς μόνο για την διεκδίκηση συντεχνιακών αιτημάτων. Είναι η «πρωτοπορία» του κόμματος εκείνη που σκέφτεται για τους χαζούς εργάτες. Εκείνη οργανώνει και αυτοί αναλαμβάνουν να διεκπεραιώσουν τις εντολές της. Αυτό τον ρόλο του διεκπεραιωτή οραματίζεται ένα σωστό σταλινικό κόμμα για την νεολαία και αδιαμφισβήτητα αντιμετωπίζει τις καταλήψεις ως υλικό προς εκμετάλλευση και ως μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για στρατολόγηση άδολων αφισοκολλητών. Όμως η κυβέρνηση, η δημοσιογραφίσκοι, οι «αγανακτισμένοι γονείς» κλπ, λέγοντας μας πως τα παιδιά τους είναι ανόητα πειθήνια και άβουλα –γιατί αυτό μας λένε επί της ουσίας– «καρφώνονται», αποδεικνύοντας ότι, πέρα από τους τύπους, δεν τους χωρίζουν και τόσα πολλά από τους «κομουνιστές». Αμφότεροι υπερασπίζουν με πάθος μια κοινωνία που διέπεται από τον διαχωρισμό ανάμεσα σε διευθυντές και διευθυνόμενους. Και οι δύο πλευρές γαλουχούν τα βλαστάρια τους, ώστε να γίνουν άξιοι διεκπεραιωτές. Επ΄ αυτού θα επανέλθουμε στην συνέχεια. Για την ώρα θα σημειώσουμε ότι διαπιστώνουμε μια υφέρπουσα – τι υφέρπουσα δηλαδή, διάχυτη είναι– καχυποψία των γονέων έναντι των παιδιών τους. Σε τι να οφείλεται αλήθεια; Ίσως στην επιδίωξη της διαιώνισης της υπάρχουσας κοινωνικής θέσμισης και στο φόβο ότι οι νέοι δεν θα φανούν άξιοι συνεχιστές της.

Δυστυχώς ο φόβος αυτός αποδεικνύεται αβάσιμος. Και αυτό γιατί, παρότι, όπως είδαμε, οι λόγοι για να εξεγείρεται η νεολαία περισσεύουν, αυτή περιέργως αναζητά προφάσεις του τύπου «μας χάλασε το καλοριφέρ, η στέγη στάζει, μας λείπουν πέντε καθηγητές» κλπ. Έτσι ερχόμαστε στο τρίτο «σημείο τριβής», που έχει να κάνει με την αστειότητα των αιτημάτων που επιφέρει ως συνέπεια το να καταλογίζεται ως μόνο κίνητρο στους καταληψίες η προσδοκώμενη απώλεια των μαθημάτων. Ας ξεκινήσουμε από αυτό το τελευταίο. Το να θέλουν οι μαθητές να χάσουν μάθημα θεωρείτο ανέκαθεν ως κάτι το φυσικό, περίπου όπως ο γάιδαρος πεισμώνει στην ανηφόρα. Βέβαια δεν αποτελεί νομίζουμε, παράδοξο το να μην ενδιαφέρονται οι μαθητές για τα μαθήματα την στιγμή που αυτά δεν συνιστούν παρά ένα εμπόδιο, η προσπέλαση του οποίου θα προσκομιστεί ως πειστήριο για την πρόσβασή τους στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, το οποίο θα εγγυάται ότι είναι διαθετημένοι να δουλέψουν σκληρά, αποβλέποντας σε μία αμφιβόλου αξίας ανταμοιβή, ότι υπήρξε επιτυχής η μύηση τους στο καπιταλιστικό φαντασιακό. Ότι θα «αξιοποιήσουν» τα μέσα που θα τους παρασχεθούν στα πανεπιστήμια –που καταχρηστικά πλέον ονομάζονται έτσι– για την επίτευξη του «ορθού» σκοπού. Κι αν σπεύσατε να μαντέψετε ότι ο σκοπός αυτός είναι η γνώση, λυπούμεθα, αλλά χάσατε. Σε αυτήν την εποχή, όπου το κάθε τι έχει αξία μόνο αν μπορεί να μετρηθεί, η «γνώση» μετριέται με πτυχία, τα οποία η κάτοχοί τους ευελπιστούν να εξαργυρώσουν με την δυνατότητα να καταναλώνουν περισσότερο. Αυτό αποτελεί την νόρμα σε μία κοινωνία, όπου η οικονομική αύξηση καθίσταται υπέρτατη και αποκλειστική αξία.

Μπορεί κανείς να υποθέσει πως οι καταλήψεις αποτελούν την ασυναίσθητη αντίδραση των μαθητών σε όλα αυτά. Από την άλλη υπάρχει και η πιο πεζή εκδοχή που λέει ότι, μυημένοι όντας στην χρησιμοθηρία, οι μαθητές και οι μαθήτριες βρίσκουν την ευκαιρία να ξεκουραστούν απ’ το πρωινό ξύπνημα, μίας και τα «αναγκαία εφόδια» για την επιτυχία στις πανελλαδικές τους τα παρέχουν τα φροντιστήρια. Μπορεί και οι δύο εκδοχές να ισχύουν για διαφορετικούς ανθρώπους η κάθε μία. Ας μην κάνουμε το λάθος να τσουβαλιάζουμε τους πάντες. Όμως σε κάθε περίπτωση το στοιχείο εκείνο που είναι βαθύτατα ανησυχητικό παραμένει και είναι η αδυναμία των νέων ανθρώπων –ακόμα κι όταν «ξεσηκώνονται»– να αμφισβητήσουν επί της ουσίας την καθεστηκυία τάξη. Αυτό βέβαια δεν είναι παράδοξο σε καιρούς χαλεπούς, όπου το χαρακτηριστικό σύνθημα της νεολαιίστικης εξέγερσης του Μάη του ’68 «η φαντασία στην εξουσία» μετατρέπεται σε σλόγκαν για το γελοίο θεσμό της βουλής των εφήβων που γιορτάζει και επιβραβεύει το μικρομεγαλισμό, τα παιδιά που πασχίζουν να γίνουν κακέκτυπα, καρικατούρες των χρεοκοπημένων ενηλίκων. Οι καταλήψεις, λοιπόν, όπως αυτές εκδηλώνονται, αποτελούν απλά μα θριαμβευτική επιβεβαίωση της θλιβερής διαπίστωσης ότι, παρά τα περί του αντιθέτου θρυλούμενα και την υποτιθέμενη «κρίση» την οποία διέρχεται, η εκπαιδευτική διαδικασία εξακολουθεί να επιτελεί σε ικανοποιητικό βαθμό την βασική της αποστολή. Και η αποστολή αυτή δεν είναι άλλη από τον εξανδραποδισμό, την ποδηγέτηση της φαντασίας, τον εγκλωβισμό της εντός των ορίων του «πραγματικού»

Πρωτοβουλία Αυτόνομων Κέρκυρας
www.aytonomoikerkyras.blogspot.com
aytonomoikerkyras@yahoo.com