Tuesday, March 27, 2007

Η λήθη ενίοτε γίνεται μνημειώδης

Η ΛΗΘΗ ΕΝΙΟΤΕ ΓΙΝΕΤΑΙ ΜΝΗΜΕΙΩΔΗΣ (φλεβάρης 2007)


"Αυτή την εποχή η Κέρκυρα ήταν ίσως η περισσότερο βιομηχανικά ανεπτυγμένη από όλες τις επαρχιακές πόλεις της χώρας. (...) Εκτός από τους εργάτες των αλευρόμυλων, της μακαρονοποιίας και του λιμένα οι συνθήκες εργασίας των άλλων εργατών και ιδιαίτερα του Ασπιώτη και του Δεσύλλα ήταν άθλιες. Η συνδικαλιστική οργάνωση προπαντός στου Δεσύλλα αυστηρά απαγορευόταν και κάθε υπόνοια για τέτοια κίνηση στους εργάτες αντιμετωπιζόταν με μαζικές απολύσεις. Ακόμη κάθε διαμαρτυρία ή απλώς παράπονο συνεπάγετο επίσης άμεση απόλυση. Τα πρόστιμα ήταν ένας επιπλέον τρόπος ληστείας των εργατών. Στου Δεσύλλα δούλευαν πολλοί εργάτες και εργάτριες από τα κοντινά στην πόλη χωρία (Κανάλια, Αλεπού, Ποταμός κλπ.).Έπρεπε να ξεκινήσουν ξημερώματα για να είναι στην ώρα τους στη δουλειά. Πάντα φυσικά με τα πόδια. Πολλές φορές το Χειμώνα γινόνταν μούσκεμα απο τη βροχή. Και μερικές φορές παρά τις προσπάθειες τους να είναι στην ώρα τους στο εργοστάσιο, αργούσαν μερικά λεφτά ή μισή ώρα. Η ποινή ήταν πρόστιμο."


Αυτά περιγράφει στις "αναμνήσεις" του ο -Κερκυραίος στην καταγωγή- Άγις Στίνας, που υπήρξε εμβληματική μορφή του αντιγραφειοκρατικού επαναστατικού κινήματος στην Ελλάδα. Εδώ και ένα χρόνο τουλάχιστον, στην τοπική επικαιρότητα η υπόθεση του εργοστασίου Δεσύλλα καταλαμβάνει προεξάρχουσα θέση. Τελευταία εξέλιξη η κατάθεση αγωγών για συκοφαντική δυσφήμιση από πλευράς της εταιρείας "Α. Δεσυλλας Α.Ε" ενάντια στην εφημερίδα "Ενημέρωση" και στο δημοτικό σύμβουλο, επικεφαλής της Α.ΔΗ.Κ (πρόσκειται στο Κ.Κ.Ε), Χ. Μάστορα. Θα αφήσουμε την ερμηνεία της κίνησης αυτής στον κοινό νου. Αυτό που για εμάς έχει ενδιαφέρον είναι μια σύγκριση ανάμεσα στα όσα περιγράφει ο Α. Στινας και στη σημερινή επικρατούσα κατάσταση. Δεν χωρά αμφιβολία πως η διαδοχή της παλιάς, «κλασσικής» βιομηχανίας από την τουριστική υπήρξε καταλυτική. Η μονοκρατορία της τουριστικής οικονομίας υπέταξε και αλλοίωσε το τοπίο, κυρίως όμως άλλαξε τους ανθρώπους. Και τους άλλαξε ριζικά. Οι σημερινοί κάτοικοι της πόλης, και του νησιού κατ' επέκταση, δεν θέλουν να θυμούνται τη μιζέρια της συγκεκριμένης περιόδου, ή έχουν μνήμη μάλλον επιλεκτική, καθώς επιλέγουν να επικεντρώνουν στην «πολιτιστική κληρονομιά» τους -που για τους πιο τοπικιστές είναι, συν τοις άλλοις, το στοιχείο εκείνο που τους κάνει να ξεχωρίζουν από τους υπόλοιπους Έλληνες- αγνοώντας -ηθελημένα ή μη- οτι η, όντως υπαρκτή, πολιτιστική καλλιέργεια ελάχιστους αφορούσε. Καθόλου δεν άγγιζε το πόπολο και δη τους εξαθλιωμένους κατοίκους της υπαίθρου.

Μέσα σε όλα αυτά -και σε πλήρη εξάρτηση από αυτά- έρχεται και η υπόθεση της ποθούμενης ένταξης της παλαιάς πόλης υπό τη προστασία της unesco, ως μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Η λέξη «μνημείο» είναι εδώ το κλειδί μιας κωμικοτραγικής κατάστασης σε συνάρτηση με μια άλλη λέξη. Τη λήθη. Και το ερώτημα που προκύπτει έχει ως εξής: ποια είναι η σχέση όσων ζουν "στη σκιά" -κυριολεκτικά και μεταφορικά- των μνημείων μα την πολιτιστική τους κληρονομιά; Έχουμε την υποψία ότι μιλάμε για μια σχέση στείρας επανάληψης. «Στοιχειώματος» από μια παράδοση εκφυλισμένη από εμάς τους ίδιους, της οποίας γινόμαστε δέσμιοι εν τέλει. Και ποια είναι η φύση του σύγχρονου πολιτισμού - προστάτη -του δικού μα και κατ΄ επέκταση της σύγχρονης Δύσης- με το παρελθόν το οποίο «διασώζει»; Γιατί έχουμε την αίσθηση οτι ο πολιτισμός αυτός μετατρέπει τα μνημεία του σε μουσειακά εκθέματα, διαστρεβλώνοντας την όποια σημασία τους, φοβούμενος τη σύγκριση με ότι προϋπήρξε αυτού, μιας και διακατέχεται από ένα -δικαιολογημένο απολύτως κατ' εμάς- σύμπλεγμα κατωτερότητας. Η απάντηση για τη φύση αυτού του πολιτισμού θεωρούμε οτι εύγλωττα δίδεται από την αξιολόγηση, βάσει της οποίας κρίνεται τι αξίζει να διασωθεί και τι όχι. αυτή μοιάζει να περιορίζεται στη ύπαρξη οικονομικού κέρδους. Στη συγκεκριμένη περίπτωση στη δυνατότητα τουριστικής "αξιοποίησης". Εν τέλει η μεγαλύτερη απειλή για τα προστατευόμενα από το σύγχρονο δυτικό κόσμο μνημεία προέρχεται από την απόλυτη υποταγή του κόσμου αυτού στη βιομηχανία της κουλτούρας.

Έχουμε λοιπόν τη μουσειοποίηση της παλαιάς πόλης. Τη δημιουργία ενός προστατευόμενου θύλακα, τουριστικά αξιοποιήσιμου. Πώς συνδέεται -αν συνδέεται και αν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα- η εικόνα της «πόλης του πολιτισμού» με τη θλιβερή εικόνα που παρουσιάζουν τα προάστια; Ίσως αυτά σκιαγραφούν πιο ρεαλιστικά τη σημερινή μας κατάσταση από οτι η -άλλοτε κυριολεκτικά, σήμερα με ένα αδιόρατο τείχος ψευδαισθήσεων- περιτειχισμένη παλαιά πόλη. Θεωρούμε οτι βιώνουμε σε μια μικροκλίμακα αυτό που οι σύγχρονες τερατουπόλεις των εκατομμυρίων κατοίκων βιώνουν. Πρόκειται για το θρυμματισμό του χώρου, τον κατακερματισμό του ιστού τους σε ιστορικά κέντρα που κατά περίπτωση αποτελούν τουριστικές ατραξιόν ή έδρες των χρηματοοικονομικών τραστ, σε υποβαθμισμένα προάστια ή προάστια για την ελίτ, συγκροτήματα κατοικιών, εμπορικά κέντρα που όλα τους ερημώνουν τη νύχτα όταν η «δράση» μεταφέρεται στις ζώνες των κέντρων διασκεδάσεως. Πρόκειται για το τέλος της πόλης ως κοινωνικοϊστορικής ανάδυσης, ως πολιτικής κοινότητας που είναι παρεπόμενο της καλπάζουσας ιδιωτικοποίησης, που γνωρίζουν οι σύγχρονες κοινωνίες και η οποία καθιστά τους δημόσιους χώρους «αχρηστους» γι' αυτές.

Αυτή η διαδικασία συντελείται και στην Κέρκυρα, τηρουμένων πάντοτε των αναλογιών. Σ' αυτή την διαδικασία εντάσσεται το «έγκλημα που διαπράττεται στο εργοστάσιο Δεσύλλα». Χωρίς καμία διάθεση να απενοχοποιήσουμε τους επενδυτές, τους εργολάβους, τους επαγγελματίες πολιτικούς κτλ, αναρωτιόμαστε από ποιον διαπράττεται το έγκλημα αυτό. Αν είναι οι προαναφερθέντες οι αποκλειστικοί αυτουργοί. Μπροστά στην διαμορφούμενη κατάσταση το αίτημα των πιο «ευαίσθητων» συμπολιτών μας, απευθυνόμενο προς τους «ιθύνοντες», τους εκλιπαρεί να «μεριμνήσουν». Το ζήτημα όμως βρίσκεται εδώ. Όσο, αποποιούμενοι τις δικές μας ευθύνες, αναθέτουμε στους «υπεύθυνους» να «επιληφθούν» των ζητημάτων που μας αφορούν, όσο δεν θέτουμε οι ίδιοι συνειδητά τους όρους που διέπουν την καθημερινότητα μας, οι «υπεύθυνοι» θα έχουν τον τελευταίο λόγο πάνω στην διαμόρφωσή της και συνεπώς των χώρων, στους οποίους αύτη εκτυλίσσεται.

Πρωτοβουλία Αυτόνομων Κέρκυρας

aytonomoikerkyras@yahoo.com